SIDEBAR
»
S
I
D
E
B
A
R
«
DEUSES Á CARTA PARA O CIDADÁN ROMANO
Mai 22nd, 2010 by José M. Otero

Esta é a visión que Apuleio ten do home impío:

“Xamais dirixíu unha solicitude solemne a ningún deus, ni frecuentou nunca un templo; cando pasa diante de algunha capela, pereceríalle un pecado levar as mans aos labios en sinal de adoración; non lles ofreceu nunca aos deuses as primicias das colleitas nin o froito dos rebaños dos que vive; nas terrras onde ten a casa de campo non hai ningún santuario, ningún recuncho dedicados aos deuses, ningún bosque sagrado.”

A idea de deus para os pagáns de Grecia e Roma non ten nada que ver  coa do  deus xudaico ou o cristián ou o musulmán. Só coincide a palabra para denomínalo.  O deus destas tres relixións  é un ser infinito, que habita o universo infinito do que é creador e ademais protagonista do drama da historia da salvación da humanidade.

Os deuses do paganismo greco-romano están no mundo e forman parte del, como unha raza máis que vive a súa propia vida, como homes ou mulleres, cos seus costumes e as súas debilidades;  o seu ámbito  non é o universo infinito. Eles, racionais e inmortais , comparten o mundo cos animais, que non son racionais nin inmortais e  cos homes que son racionais pero non inmortais.

Se debuxamos o mundo como un espazo de tres escalas, abaixo quedarían os animais, no do medio os homes, e sobre os homes, os deuses “sobrehumanos” na escala da inmortalidade.

Igual que cos animais  os homes están relacionados cos deuses, pero como estes están nunha escala  superior e débenlles, como se se tratase de soberanos, honores: colere deos. As relacións entre homes e deuses son de reciprocidade e baseados na boa fe das partes, como se dun contrato se tratase: “cúrame e terás unha ofrenda”.

A asemblea dos deuses. Pedro Paulo Rubens.

As relacións entre deuses e homes son como as que se establecen cos que mandan, cos soberanos, cos reis, cos patróns. Son relacións construídas sobre o modelo das relacións políticas e sociais, fronte ás do cristianismo, que, como relixión de amor, se establecen sobre o modelo familiar e paternal.

Os deuses son xustos, benevolos, providenciais, para o home piadoso, e así debe imaxinalos, como doadores magníficos do ben. A piedade non reside, pois, na fe, tampouco nas boas obras nin na meditación; canto máis prácticas de piedade  se realicen na procura da protección dos deus patrono ao que se ama nas viaxes, enfirmidades, nacementos, en calquera empresa ou ocasión, tanta maior fidelidade se mostrará. A ofrenda e a promesa, como obxectos do contrato entre o deus e home,  eran tan importantes como a pregaria.

“O home piadoso cando está de viaxe detense cando pasa diante dunha capela ou un bosque sagrado, formula un voto, deposita un froito no altar e detense ante os deuses.”

“A piedade concíbese como a xustiza para cos deuses, é dicir, como a execución o máis exacta e precisa posible de todo o que lles é debido que se sabe que será do seu gusto, co a fin de predispolos a cumprir o que se espera deles”. André Aymard e Jannine Auboyer, Roma e o seu Imperio. Historia xeral das civilizacións. Páx. 282

Nin o grego nin o romano senten preocupación polo máis alá, nin lles preocupa o problema da salvación individual. O que non quere dicir que vexan con despreocupación a conduta do home. É unha relixión sen teoloxía nin igrexa: cada un escolle o deus que mellor lle parece para poder resolver de maneira inmediata o problema que lle urxe ( do ut des: fago a ofrenda para que me axudes). O deus ao que un se encomenda non ten porque ser o da cidade, un romano, como hoxe na sanidade pública, tiña o dereito de libre elección de deus, todo o Olimpo  á carta.


COLECCIÓN DE TEXTOS PARA ENTENDER O SENTIDO DA RELIXIÓN DOS ANTIGOS ROMANOS


SIMBOLOXÍA DOS ATRIBUTOS DOS DEUSES

CUESTIONARIO

DESCONFÍO DOS GREGOS: ESTAMPAS CLÁSICAS PARA A ECONOMÍA DE HOXE
Mai 16th, 2010 by José M. Otero


Le Cheval de Troie.1530 Auteur : Maître de l'Enéïde (16e siècle)RMN

“Non me fío  dos gregos, e menos aínda se traen regalos”


ÁNGELES CASO, COMO ULISES

http://www.elpais.com/videos/cultura/Angeles/Caso/Ulises/elpepucul/20100608elpepucul_1/Ves/

O retorno de Ulises.As sereas. Tito Ettore 1859-1941


Nestes últimos tempos fartámonos de ler en todos os medios  mundiais palabras pouco afagadoras dos hábitos e manexos de pouco fiar dos dirixentes gregos, ou, como quen di, de Grecia, no proceso de integración na UE. Non resulta estraño que moitos fagan unha valoración xeral xulgando que o engano é consubstancial ao carácter heleno, un trazo de carácter que ten a súas raíces máis alá do tempo, no universo do mito.

Segundo informou  o  xornal The New York Times, pero tamen Le Monde, Der Spiegel, Franfurter Allgemeine, The Times, Daily Mirror e outros mil máis, de aquí de acolá, Grecia enganou á  UE sobre os seus datos reais de déficit público coa axuda de bancos de inversión de Wall Street.

“Sabiamos que Grecia nos estaba enganando“. Karel De Gucht, comisario de Comercio, recoñece que as trapalladas contables e estatísticas gregas eran un secreto a voces desde que Atenas gañou en 1999  a súa entrada no euro. EL PAÍS

A  revista FOCUS asegura que todos os gregos son baralleiros proclives ao engano.

Seguramente cando lemos estes improperios facemos dos gregos un rosario de miúdos Ulises, todos o gregos son Ulises, as gregas son Ulises, os cans e os gatos gregos son Ulises, Grecia enteira é un retrato de Ulises.

Difícil non pensar en Ulises, no Ulises astuto, que canso de estar nunha guerra cruel e inútil de dez anos, concluíu que a solución estaba ligada á astucia. No Ulises que na súa visita ao Ciclope, atopou no seu maxín a fórmula para librarse el e os seus amigos da ferocidade do fillo de Poseidón. O Ulises que foi capaz de seducir a Circe e Calipso e desfacerse delas con cumprimentos de cabaleiro.

Ulysse quittant Calypso: Preller Friedrich, l'Ancien (1804-1878)RMN

Ulises, o dos discursos falaces, o das palabras  astutas, o do pensamento sinuoso, o de espírito revirado, que só di a verdade diante do pobo de Esqueria reunido en asemblea, aínda que ao principio a súa intención non era esa. O seu intento de disimulo , nunca se daba a coñecer, claudicou ás preguntas da raíña Areté e o rei Alcinoo.

E agora hoxe, no século XXI, os gregos, como novos Ulises, enxeñando un novo cabalo de madeira, repleto no seu interior de estopa empapada da gasolina da débeda, capaz de asolar a fortaleza do Euro e da Europa rica. Non nos enganemos, os gregos non foran a Troia a resolver un asunto de saias. A riqueza troiana, cabalos e posición estratéxica, era un asunto moi cobizoso, Helena simplemente unha desculpa literaria, un puro artificio literario.

Sempre tiveron os gregos mala prensa, sempre se lles acousou de imaxinativos, teóricos, o memo que dicir baralláns idealistas, agora e antes, e iso non era cousa boa. Os romanos, que deron coa inmensa fortuna de atopar o mellor dos gregos sen ir a buscalo, porque os mesmos gregos llo trouxeron, pero en todo caso xente práctica e como tal desconfiada e pouco dada á banalidade, non tiveron reparo algún en escribir, pola man de Virxilio, na Eneida:

Cansos da guerra e da pouca fortuna, despois de tantos anos, os caudillos dos gregos, coa arte divina de Palas (a astucia), constrúen un cabalo de madeira grande como un monte e con táboas de piñeiro fabrican  a súa estrutura; fan como se fose unha ofrenda polo seu retorno e esténdese o rumor. Agochan furtivamente  homes escollidos por sorteo no costado cego e enchen a inmensa cavidade interior do ventre con xente armada….

Laocoonte acalorado baixa do alto da cidade e desde lonxe grita: “¡Que inmensa loucura, miserables cidadáns! ¿Pensades que se foi o inimigo? ¿Pensades que  non hai engano nas ofrendas dos gregos? ¿Coñecedes a Ulises así de ben?….

Laocoonte e os seus fillos. Museo Vaticano. Fot. José M. Otero

Desconfiade do cabalo, troianos; sexa o que sexa, no me fío dos gregos , e menos aínda cando fan regalos.” Eneida, II, 14 e ss.

¿Será este  o destino de todos os Laocoontes que se aventuran  a predecir o futuro guiados pola lóxica das cousas? ¿Haberá moitos Laocoontes nas institucións europeas que se calaron ao saberen cal é a fin que lles espera aos Laocoontes? Ou será que pensan que é preciso o lume de Troia para que xermole unha nova Europa.

ESPAZOS ARQUITECTÓNICOS PARA O OCIO (4): O TEATRO
Mai 8th, 2010 by José M. Otero


Frons scenae e cavea do teatro de Mérida. Fot. José M. Otero

Nas bancadas estala ás veces unha violenta protesta, porque esos inmensos lugares de reunión, nos que a elite se codea co pobo e o adula, non perden nunca unha función política. Emperadores e maxistrados sondean a súa popularidade diante dun público revoltoso e exixente.

Roger Hanoune e John Scheid. La Roma Antigua

Aristócratas, cabaleiros, plebeios, soldados e escravos, homes e mulleres viven  a resaca dos ludi na honra de Flora culminados o día 3 de maio. Corre o ano 212 a. C, pero podería ser tamén os 202, cando aínda fumegaban os cadáveres do exército cartaxinés nas chairas de Zama. As prostitutas romanas exhibíranse en danzas lascivas, completamente espidas polas rúas de Roma. Os habitantes da Urbs aínda no acabaran de recuperarse dos grandes desastres da segunda Guerra Púnica e vivían os pesadelos da pantasma de Aníbal. Pero é primavera, retornan de novo as forzas da fecundidade,  ninguén se atrevería a prohibir un espectáculo tan carnal e luxurioso polo medo de que o ano resultase estéril.

Máscaras teatro. Mosaico. Museos Capitolinos. Roma. Fot. José M. Otero

Desde agora non se conciben en Roma ludi sen representacións teatrais. Plauto elabora todo o seu teatro nos días máis sombríos da segunda Guerra Púnica. Polo imaxinario do teatro plautino pululan comerciantes enriquecidos, prostitutas insaciables, mozos que devoran o patrimonio familiar con desenfreada luxuria, escravos espabilados que colaboraban desinteresadamente, vellos ilusos fuxidos de esposas agobiantes e carcamales… pero a atmosfera escénica era grega, porque dificilmente se toleraría un retrato vivo da vida social romana do momento, nin tampouco alusións políticas satíricas ao estilo de Aristófanes na Atenas de Pericles.

Frons scenae do teatro de Mérida. Fot. José M.Otero

As feridas psicolóxicas de calquera guerra requiren para ser curadas dun tratamento que conxugue  con maestría a partes iguais maxia e realismo. Esa medicina socialmente necesaria elabórase con enxeño na alquimia do laboratorio teatral.

O teatro é un universo encantado, donde a moral cotidiana campa con liberdade, porque non hai regras que a conteñan. Os espectadores vense transportados a un mundo onde non hai nada imposible, nel a natureza renuncia ás leis máis elementais: todo resulta un milagro, unha explosión de xúbilo colectivo, risa liberadora.

O pobo quere deseperadamente que o soño se torne realidade, dá o mesmo como sexa o soño: cruel, indecente, voluptuoso, magnífico, poético. E este desexo ha ser colmado, porque, de non ser así, o maxistrado responsable será victima dunha sonora e interminable pitada que abrirá a tumba na que durmirán eternamente as aspiracións dunha longa carreira política.

»  Substance:WordPress   »  Style:Ahren Ahimsa