O Foro Romano no ano 179 a. C. Reconstrución de Robert Garbisch

A civilización romana, igual  que a grega, fundaméntase na sociedade urbana. Todo aquel romano que desempeñaba un papel importante na política ou na administración do estado residía en Roma. Os homes só se senten eles mesmos na cidade e non  só polas rúas atestadas de xente anónima senón polas comodidades materiais, baños públicos, polos edificios públicos que espertan a admiración de residentes e visitantes. Preguntábase Pausanias se se lle podía chamar cidade a un lugar que non ten edificios públicos, nin ximnasio, nin teatro, nin praza, nin traída de auga, nin casas dignas onde vivir. O romano só se sente de verdade na casa se está na cidade: na cidade atópase como nun  fogar colectivo.

Reconstrución do Foro Romano. Peter Connolly.

O romano libre é principalmente un cidadán. Segundo este ideal, a soberanía pertence ao conxunto de cidadáns (“cives”) que forman a “civitas”. A profesión de cidadán exércese: lexislando, elixindo e xulgando  O Foro será o espazo da cidade concibido para dar resposta a natureza do poder político que emana deste ideal de soberanía.

En Atenas a ágora, o mercado, era o centro político e xudicial da cidade: edificios públicos e tribunais, tendas e postos de comerciantes, a fonte onde as mulleres acudían cada mañá a por auga, a facer a colada, a palicar. Nos soportais ou estoas, pechábanse os tratos, reuníanse os amigos e expoñían as súas ideas os filósofos.

A relixión da colectividade cívica celébrase nas prazas, diante dos templos, baixo a autoridade dos maxistrados e sacerdotes públicos. En Roma ningunha actividade estaba á marxe da relixión.

O foro romano, inspirado na ágora, era o centro de todas as actividades cívicas:

• Política:

Curia: para reunión do Senado

Comitium: espazo entre a Curia e o arco de Septimio Severo onde tiñan lugar as reunións para a elección de maxistrados

Rostra: tribuna de oradores

Arcos triunfais:  Tito, Septimio Severo.

• Xudicial:

Basílicas: Iulia, Emilia, Maxencio

• Comercial:

Basílicas: Iulia, Emilia, Maxencio

• Relixiosa:

Templos: Xúpiter Capitolino, Saturno, Concordia, Dióscuros, Antonino e Faustina, Divino Iulio, Vesta, Divino Rómulo,  Venus e Roma;  en Foros Imperiais: Venus, Marte Vingador

• Social:

Basílicas: reunións públicas: Iulia, Emilia, Maxencio

Panorámica do Foro Romano. Fot. Google

“O tempo de Entroido está cheo non só de intencións sociais, senón tamen psicolóxicas. O feito fundamental de se enmascarar permitiu ó ser humano, home ou muller, mudar de carácter durante uns días ou unhas horas, ás veces tamém mesmo  mudar de sexo. Inversións de todas as clases, “introxeccións”, proxeccións e outros feitos turbios dos que falan hoxe os psicólogos e os psicoanalistas, poderían ser ilustrados á luz das licencias do Entroido….. A cura psíquica e social  que supón o Entroido é moito máis pracenteira que a cura coresmal co mal trato do corpo”  Julio Caro Baroja. El Carnaval.

O MECO como REI DE SATURNAIS

En Italia, España e Francia, países onde foi máis fonda e duradeira a influencia de Roma, un relevante personaxe de Entroido é unha efixie burlesca que personifica a estación festiva e que despois dunha breve carreira de disipación e gloria, é publicamente fusilada, queimada ou destruída de calquera outro modo con tristeza finxida ou a xenuína ledicia da xente.
Este personaxe grotesco non é outro que o sucesor directo do antigo rei de Saturnalia, xefe das esmorgas, a palpitante personificación humana de Saturno, que cando remataba a orxía sufría unha morte de verdade. (J.G. Frazer, La Rama Dorada)

Queima do meco en Vigo

“O sacerdote de Baco dera a orde de que se celebrase unha festa, que as escravas e as señoras, libres das súas tarefas, se cubriran os peitos con peles de animais, que soltasen as fitas das cabeleiras, que cubrisen de grilandas as cabezas e empuñasen tirsos de hedras e follas de parra…. Obedecen nais e esposas, gardan as teas, os cestiños, os labores sen rematar, ofrendan incenso invocando a Baco, e chámanlle Bromio, Lieo, fillo do lume, nacido dúas veces e de dúas nais, Niseo, Tioneo, Leneo, coidador da viña que trae ledicia…. Por onde queira que vaias hai un balbordo xuvenil e retumban as voces das mulleres, os tambores golpeados coas mans, os cóncavos bronces, as frautas de buxo furadas ó longo do tubo.”

Ovidio, Metamorfosis IV, 4-30

A GRAN ILUSIÓN DO CARNAVAL

A felicidade do pobre parece
A grande ilusão do carnaval
A gente trabalha o ano inteiro
Por um momento de sonho
Pra fazer a fantasia
De rei ou de pirata ou jardineira
e tudo se acabar na quarta feira

Tristeza não tem fim

Felicidade sim

ANTONIO CARLOS JOBIM

UNHA VISIÓN DO MITO DE ORFEO

Orfeo negro (1959) é unha película do director de cine francés Marcel Camus. De coproducción brasileña, francesa e italiana, foi rodada en Río de Janeiro e contribuiu a converter en mundialmente famosa a música popular brasileira.
Antonio Carlos Jobim e Luis Bonfá son os autores respectivos dos dous temas principais da banda sonora, “A felicidade” e “Manhã de Carnaval”, clásicos da bossa nova e o jazz.
Basada na obra teatral Orfeu da Conceição do poeta e músico Vinícius de Moraes, constitúe unha adaptación do mito grego de Orfeo ó ambiente do carnaval brasileiro.

Nas vésperas do Carnaval  chega a Río de Janeiro Eurídice.  Nas favelas será acollida por unha prima.  As rúas son un frenesí de  samba. Orfeo,  conduce o tranvía que achega a Eurídice  ata o seu destino. Pero Orfeo, non só conduce tranvías, é un heroe popular moi recoñecido polo poderío sedutor da súa música;  crea beleza e arte e non lle pasa desapercibida a fermosura de Eurídice. A relación estreita que se establece entre os dous verase afectada polas sospeitas dunha noiva celosa.  O remuíño pasional  do carnaval envolveraos ata   rematar nun final tráxico. Orfeo que ten  poder de seducir a natureza enteira non consegue realizar o seu amor.

Segundo Vicente Risco o tempo de Entroido dura dúas semanas e media,  Septuaxésima, Sexaxésima e tres ou catro días da de Quincuaxésima. Os días sinalados do Entroido son: Domingo Fareleiro, Xoves de Compadres, Domingo Corredoiro, Xoves de Comadres, Domingo de Entroido ou Gordo, Luns e Martes de Entroido e Mércores de Cinza.

A denominación de “fareleiro” deriva dos farelos que se empregan nas bromas deste día. Os mozos collen sacos cheos de fariña para botarllos ás mozas e mulleres, especialmente contra aquelas que vaian ben vestidas. As mozas acéndense neste enfrontamento e loita  de sexos. Moitas veces os farelos espállanse con foles  de xofrar, ou lévanse nunha saqueta de trama frouxa pendurada dun pau. As veces en vez de farelos levan borralla.

Outra das bromas do domingo fareleiro era chisnar na cara con borra de potes, betún, carbón, tinta, ou os “burros” de carácter máis urbano. (Julio Caro Baroja.  El Carnaval)

Practicas rituais do Entroido:

1. Lanzar farelos e fariña; 2. Queimar estopa; 3. Correr galos; 4. Mantear cans e gatos; 5. Pendurar no rabo destes animais vexigas, latas; 6. Lanzar auga con xiringas; 7. Lanzar ovos, laranxas; 8. Pendurar e mantear monecos; 9. Azoutar con peles e vexigas; 10. Facer ruídos con artefactos; 11. Quebrar olas.

En opinión de Caro Baroja este ritual podería relacionarse co que se facía nas cerimonias nupciais co propósito de favorecer a fecundidade da recén casada.

De todos os xeitos non cabería descartar o salvado, o mesmo que a cinza e a borralla , como elementos primordiais da mascarada, ou fórmulas da igualación que se buscaba nos rituais do  Entroido e, ó mesmo tempo, símbolos do ano que remata.

Nos primeiros tempos os Inmortais, que habitan as mansións olímpicas crearon unha dourada estirpe de homes mortais. Existiron aqueles na época de Cronos, cando reinaba no ceo. Vivían como deuses, co corazón libre de preocupacións, sen fatigas nin miserias; non caía sobre eles a desprezable vellez, senón que sempre con igual vitalidade nas pernas e nos brazos, andaban sempre de festa, alleos a calquera mal. Morrían como se se sumisen nun soño profundo, gozaban de toda clase de ledicias; o campo fértil daba espontaneamente ricos e abundantes froitos. Eles, contentos e tranquilos  alternaban  a súas faenas con praceres variados. Eran ricos en rabaños e entrañables para os deuses benaventurados.

Hesíodo, Os Traballos e os Días,v.v. 109-126