DE RITOS DE LUPERCALIA E XOGOS DE ENTROIDOS
Feb 25th, 2014 by José M. Otero

OS LUPERCOS NUS E AS CERIMONIAS DE FAUNO-PAN

Desde os lupercos ós peliqueiros, cigarróns, felos, borralleiros, troteiros e outros Entroidos

 

As manifestacións do Entroido que ata hoxe coñecemos manteñen rituais e celebracións que nos remiten a formas e moldes moi antigos. Uns xiran arredor de preocupacións sociais (Saturnais: liberdade de escravos, regalos, banquetes),  e outros arredor do que sería a base da economía pastoril:purificación e fecundidade, tanto de mulleres como do gando, e consecuentemente de preservación do gando dos animais silvestres hostís (Lupercalia).

Na terceira aurora que seguía ós idus (13) de febreiro (tendo en conta a contabilidade inclusiva, o 15 de febreiro) na cova Lupercal, no outeiro do Palatino, comezaba a festa co sacrificio dun cabrón e un can , ofrecíanse tamén tortas de fariña feitas polas Vestais con trigo da última colleita.

Seguía a esta cerimonia un ritual que relata Plutarco: “ Dous mozos patricios son conducidos ó lugar do sacrificio. Uns mánchanlle a fronte de sangue co  coitelo do sacrificio, mentres outos llo limpan con la mollada en leite, inmediatamente os mozos rompen a rir. Cumprida esta cerimonia, despois de facer tiras coa pel do cabrón sagrado, os lupercos corren espidos, cubrindo minimamente a cintura e azoutando a todo aquel que atopan no seu paso. As mozas non deben escapar ós seus azoutes xa que era crenza que son eles os que propiciarán a concepción e axudarán na hora do parto. PARA SEGUIR LENDO: LUPERCALIA

Peliqueiros en Laza (Ourense) Fot. Ana Mª Martínez

LECTURA COMPLEMENTARIA: NORBERT ROULAND. Laureles de ceniza. Ed. Edhasa 1990. Páx: 41-43.

PARA LER PICA AQUÍ Laureles de ceniza

TEATRALIDADE MÁXICA NO RITUAL DUNHA GRAN CEA
Dec 31st, 2013 by José M. Otero

 Para os antigos romanos a comida era unha gran festa na que se mesturaban en doses semellantes o sagrado e o profano. Os deuses estaban presentes e protexían a casa, o fogar, desde o centro da mesa. Así as cousas a mesa era un lugar sagrado, o fogar simbólico, a redor da cal se xuntaba toda a familia. A súa función era soster os alimentos, por iso para os antigos a mesa era o símbolo da terra fecunda, da terra que alimenta.  O comedor, deste xeito, adquiría un valor cósmico, a mesa ocupaba o centro do comedor, da mesma maneira que a terra, para eles, ocupaba o centro do universo. O comedor, presidido polos deuses lares, espazo pechado, é, como tal, un lugar sagrado, un círculo máxico  purificador  que aílla do resto do mundo.

A comida era un rito e polo tanto o convidado víase na obriga de respectar as regras do ritual: entrar no comedor co pé dereito (o esquerdo sería sinistro) e cunha roupa adecuada, unha túnica frouxa sen cinto, que viña a ser como o vestido de festa. A ausencia de cinto ou cíngulo era fundamental; o convidado non podía levar sobre el nada que atase, xa que o nó evocaba o círculo pechado, de presenza nefasta, nada debe interromper a corrente máxica  que flúe polo universo do banquete no que se participa.  O comensal debía tamén deixar os seus zapatos na porta porque tiñan lazos e nós e  igualmente desfacerse dos aneis; o círculo pechado igual que os nós impedían a comunicación máxica dos espíritos.

O obxectivo último do convite era reconciliarse cos deuses. As flores e perfumes protexían  contra os sortilexios e as forzas malignas. Exparexíase o chan especialmente con verbena, porque a verbena ten a propiedade de facer que as comidas sexan máis alegres, pero especialmente polo seu valor purificador. Tamén se recorría con frecuencia á flor do azafrán, xa para facer coroas, xa para mesturar no viño. O cheiro do azafrán era un bo antidoto contra a borracheira e procuraba un doce sono a quen desmedidamente sucumbise á tentación de beber.

Todo ten unha función máxica  e unha razón de ser relixiosa. Era importante o número de convidados, tres como mínimo, para igualar o número das Grazas, e nove, como máximo, para non superar o das Musas, Era obrigado evitar o número par, era un mal presaxio. Quen rematase de comer o último non casaría e quen se erguese primeiro corría o risco de morrer durante o ano. 

Toda a comida xiraba a redor da cifra simbólica tres: compoñíase de tres partes, entremeses, platos fortes (tres) e sobremesa. Cando chegaba o momento da diversión había que beber tres ou nove copas.

A estas supersticións engandíanselle outros tabús: evitar derramar o saleiro, presaxio de morte, ou pinchar a carne coa punta do coitelo, porque pensaban  que deste xeito se fería ós mismísimos mortos. Estaba prohibido falar de temas tristes, pero tamén permanecer calados (nin o un nin o outro). Se alguén falaba dun incendio había que espallar auga por debaixo da mesa inmediatamente para apagar o lume simbolicamente e afastar o mal presaxio. Se se servía ovos pasados ou caracois, era preciso machicar as cascas para que ningún malfadado as empregase  en maleficios contra os comensais. Estas supersticións sobreviviron á civilización romana e moitas delas a nós sonnos familares

Como un conto de Nadal e Aninovo en FASTOS, I, 170 e ss.

Annum novum faustum felicem vobis!


 

E digo eu ¿por que, Xano, aínda que calme os manes dos outros,

che ofrezo primeiro a ti  incenso e viño?

“Para que poidas,  grazas a  min, que gardo as entradas,


ter acceso a todos os deuses que queiras”, responde.


“E ¿por que se fan cumpridos nas túas kalendas


e expresamos e escoitamos bos desexos?”

Entón o deus, apoiado no caxato, que levaba na dereita,


dime: “Os bos agoiros agóchanse nos inicios.


Con oídos agoirentos escoitades a primeira palabra


e interpreta favorable o augur a primeira ave que ve.


O ceo e os deuses escoitan propicios.


Ninguén expresa desexos vans, e o dito vale”.


Desaparecera Xano e non pasei moito tempo calado;


pisei coas miñas palabras as últimas súas,


e pregunteille: “¿que significa o dátil e o figo paso,


e o mel brillante que flúe no branco panal?”.


Dime: “é polo agoiro: que aquel sabor acompañe


a nosa labor e  o ano adoce o camiño comezado”.


Vexo por que se ofrecen doces: explícame  o sentido


do aguinaldo para que nada se me perda da túa festa”.

Riu e dixo: ” ¡canto te engana o teu tempo a ti


que pensas que o mel é máis doce que o aguinaldo recibido!


Eu non coñecín a ninguén nos tempos de Saturno


que para el as súas riquezas non fosen doces.

(Traducción de José M. Otero)

 

Notas:

1. Strenae (1); 2. Strenae(2); 3. SATURNALIA (1); 4. JANUS; 5. STIPS ; 6. FASTI

 

A FUNCION MÁXICA DAS FLORES E AS FRAGRANCIAS NOS BANQUETES DA ROMA ANTIGA
Set 24th, 2013 by José M. Otero

A mesa e o comedor para os romanos eran un espazo sagrado e, en consecuencia, a comida un acto relixioso, cos seus rituais pautados ata no seu mínimo detalle, unha festa coa presenza continuada dos deuses, na que, dun xeito curioso, se mesturaban o relixioso e o profano.

Para os antigos romanos a mesa simbolizaba a terra portadora de alimentos polo que o comedor resultaba ser a representación do cosmos, onde a mesa, como a terra, ocupa o centro do universo. Nerón, cando constrúe o comedor da domus aurea, concíbeo á imaxe do universo; un inxeñosa tramoia no teito de tablillas móbiles esparexía perfumes e flores que parecían caer teatralmente do ceo. Neste universo miniaturizado todos os rituais tiñan como obxectivo a reconciliación cos deuses. Os deuses só atendían a aqueles fieles limpos fisica e moralmente. Eran inevitables polo tanto rituais de purificación para que este cosmos quedase libre de sortilexios e malos espíritos que puidesen interrumpir a comunicación fluída coas divindades.


Era crenza xeneralizada entre os antigos que as flores e as fragrancias tiñan este poder purificador, de aí o costume de asperxir polo chan das salas infusión de verbena ou herba de Venus, xa que o seu recendo trasmite alegría ós comensais, trae a paz e afasta as envexas, pero, por enriba de todo, tiña os efectos purificadores que procuraban os que compartían triclinio. Outras veces ciscaban pétalos de flores: das rosas da divindade, da flor de lis, contra os fungos velenosos e as enrugas, de violetas da inmortalidade. Os inmortais que non coñecen a fame nin a morte aliméntanse de olores e perfumes, privilexio e sinal da súa condición, pois os mortais han de se repartir as vísceras cocidas no asador e a carne sanguenta do sacrificio.

Entre todas as flores de calquera xardín había unha especial que non podía faltar en ningún banquete, a flor do azafrán, xa en coroas ou mesturada co viño; o seu cheiro tiña o poder de previr a borracheira e regalar un doce sono a aqueles convidados que se deixaran tentar en exceso polo pracer da bebida. O azafrán é a metamorfose do sangue de Croco, a lembranza da súa cabeleira dourada, un agasallo dun imprudente  Mercurio apenado de lle provocar a morte.

Antes e despois de cada comida todos os convidados realizaban rituais de purificación, tomaban un baño antes de comer e pasaban por auga as mans ó rematar. Os escravos estaban á disposición dos convidados para lavábarlles os pés, limpiárlles a uñas e perfumalos.

Sería fácil pensar no sentido hixiénico destes hábitos, considerados coherentemente, teñen todas as trazas de rituais de purificación física e moral, que acabarán pasando a tradición cristiana e a outras, deixando na actualidade pegadas aínda  moi vivas nas distintas cerimonias sociais.

Bibliografía: Jean-Nöel Robert. Los placeres en Roma. Edaf-. 1992


»  Substance: WordPress   »  Style: Ahren Ahimsa