SIDEBAR
»
S
I
D
E
B
A
R
«
O QUE OVIDIO NOS CONTA DAS BOAS PALABRAS, OS DOCES E OS BOS AGOIROS
Dec 26th, 2012 by José M. Otero

Como un conto de Nadal e Aninovo en FASTOS, I, 170 e ss.

Annum novum faustum felicem vobis!

 

 

E digo eu ¿por que, Xano, aínda que calme os manes dos outros,
che ofrezo primeiro a ti  incenso e viño?
“Para que poidas,  grazas a  min, que gardo as entradas,
ter acceso a todos os deuses que queiras”, responde.
“E ¿por que se fan cumpridos nas túas kalendas
e expresamos e escoitamos bos desexos?”

Entón o deus, apoiado no caxato, que levaba na dereita,
dime: “Os bos agoiros agóchanse nos inicios.
Con oídos agoirentos escoitades a primeira palabra
e interpreta favorable o augur a primeira ave que ve.
O ceo e os deuses escoitan propicios.
Ninguén expresa desexos vans, e o dito vale”.
Desaparecera Xano e non pasei moito tempo calado;
pisei coas miñas palabras as últimas súas,
e pregunteille: “¿que significa o dátil e o figo paso,
e o mel brillante que flúe no branco panal?”.


Dime: “é polo agoiro: que aquel sabor acompañe
a nosa labor e  o ano adoce o camiño comezado”.
Vexo por que se ofrecen doces: explícame  o sentido
do aguinaldo para que nada se me perda da túa festa”.

Riu e dixo: ” ¡canto te engana o teu tempo a ti
que pensas que o mel é máis doce que o aguinaldo recibido!
Eu non coñecín a ninguén nos tempos de Saturno
que para el as súas riquezas non fosen doces.

(Traducción de José M. Otero)

 

Notas:

1. Strenae (1); 2. Strenae(2); 3. SATURNALIA (1); 4. JANUS; 5. STIPS ; 6. FASTI

TEXTO LATINO PDF OVIDIO FASTOS I,vv 171 e ss.

 

XANO (Texto en pdf)

 

 

Texto latino

O magnum mysterium,
et admirabile sacramentum,
ut animalia viderent Dominum natum,
jacentem in praesepio!
Beata Virgo, cujus viscera
meruerunt portare
Dominum Christum.
Alleluia.

UNHA SOA NOITE, UNHA SOA VEZ
Nov 17th, 2012 by José M. Otero

Horacio, Oda I, XXVIII: 

(Diálogo entre Arquitas de Tarento e un náufrago)

 PARA JOSÉ MANUEL POSE MESURA, AMIGO SEMPRE, AÍNDA NO CAMIÑO DA NOITE!

O espectro dun náufrago pide a un mariñeiro, que está de paso, unha sepultura simbólica. Desenvolve a idea de que todos, grandes e pequenos, sabios e filósofos, van morrer, a pesar das súas pretensións vas; por outra parte os vivos deben ós mortos unha testemuña relixiosa, un recordo melancólico. Horacio imaxina un náufrago que chega á costa e dá coa tumba do sabio de Tarento.

Le festin donné aux dieux par Tantale où Jupiter ressuscite Pélops et lui met une épaule d'ivoire en remplacement de celle mangée par Cérès Auteur : Taraval Hugues (1729-1785)RMN de Francia.


A ti, Arquitas(1), que mediches o mar e a terra e a area

incontable, cóbrete o agasallo último

dun pequeno túmulo de terra na ribeira

do Matino; de pouco che serve

ter investigado os espazos celestes e  chegar a explicar

o ceo esférico e insondable, se o destino é morrer.

Morreu o pai de Pélope (2), convidado dos deuses,

e Titón (3), arrebatado polos aires,

e Minos(4), cómplice dos segredos de Xúpiter, tamén 

o Tártaro acolle o fillo de Pantoo (5) que descendeu por segunda vez

ó Orco, aínda que,   testemuñando polo seu escudo pendurado

a caída de Troia, non concedera

á negra morte nada máis que os seus despoxos mortais ,

(6), autoridade honorable, ó teu xuízo, 

da verdade e da natureza; pero a todos nos espera una soa noite eterna 

e unha soa vez habemos pisar o sendeiro da morte.

As Furias

As Furias entregan a outros como espectáculo ó torvo Marte,

o mar é tumba avara de mariñeiros;

multiplícanse os funerais sin distinción de mozos e vellos,

ninguén foxe da cruel Proserpina (7).

A min tamén me sepultou o impetuoso Noto, (8) compañeiro de Orión (9)

que declina, no mar Ilírico.

Pero ti, mariñeiro, non aforres, como un avaro,  dar

un gran de area fuxidía ós restos 

do meu cadáver insepulto: así, as ameazas do Euro(10)

ás augas  hespéricas, súfranas

os bosques venusios (11), quedando ti a salvo, e incontables riquezas,

de onde queira que sexa, veñan parar a ti das mans 

do xusto Xúpiter e de Neptuno, patrón da sagrada Tarento (12).

¿Vas querer cometer un delito que poida danar

máis tarde ós teus fillos inocentes? Quizais tamén

te  esperan a ti mesmo dereitos impagados

e infortunios sen piedade: non me abandonarei a súplicas impunes

e ningunha expiación te absolverá.

 Aínda que vas con presa, non é longa a espera; estarache permitido

partir despois de botar sobre a miña tumba tres puñados de terra.

Para ler as notas picar aquí

 

[Te maris et terrae numeroque carentis harenae
mensorem cohibent, Archyta,
pulueris exigui prope latum parua Matinum
munera nec quicquam tibi prodest
aerias temptasse domos animoque rotundum 5
percurrisse polum morituro.
Occidit et Pelopis genitor, conuiua deorum,
Tithonusque remotus in auras
et Iouis arcanis Minos admissus habentque
Tartara Panthoiden iterum Orco 10
demissum, quamuis clipeo Troiana refixo
tempora testatus nihil ultra
neruos atque cutem morti concesserat atrae,
iudice te non sordidus auctor
naturae uerique. Sed omnis una manet nox 15
et calcanda semel uia leti.
Dant alios Furiae toruo spectacula Marti,
exitio est auidum mare nautis;
mixta senum ac iuuenum densentur funera, nullum
saeua caput Proserpina fugit. 20
Me quoque deuexi rapidus comes Orionis
Illyricis Notus obruit undis.
At tu, nauta, uagae ne parce malignus harenae
ossibus et capiti inhumato
particulam dare: sic, quodcumque minabitur Eurus 25
fluctibus Hesperiis, Venusinae
plectantur siluae te sospite multaque merces,
unde potest, tibi defluat aequo
ab Ioue Neptunoque sacri custode Tarenti.
Neglegis inmeritis nocituram
postmodo te natis fraudem committere? Fors et 30
debita iura uicesque superbae
te maneant ipsum: precibus non linquar inultis
teque piacula nulla resoluent.
Quamquam festinas, non est mora longa; licebit 35
iniecto ter puluere curras.]

Notas


CANDO O SOL RENACE É NADAL
Dec 23rd, 2010 by José M. Otero

Ningún historiador das relixións parece dubidar hoxe das semellanzas da festa cristiana de Nadal cos rituais dos cultos de Mitra que tan boa acollida tiveron entre os romanos dos últimos anos do Imperio.

A relixión de Mitra, mesturando un ritual con aspiracións de pureza moral  e esperanza de inmortalidade, foi unha rival de coidado da Igrexa cristiana que lles propoñía ós seus fieis respostas idénticas a inquitudes parecidas.


Relief mithriaque de Fiano Romano appelé "Le Soleil et la lune" et Mithra sacrifiant le taureau en présence du soleil et de la lune 2e siècle - 3e siècle ap J.-C.: (C) RMN / Hervé Lewandowski

J.G. Frazer ofrece un dato clarificador que ilustra a longa loita que tiveron que librar as nosas festas do Nadal: no calendario xuliano computouse o solsticio de inverno o 25 de decembro, considerándoo como a natividade do Sol, xa que a partir deste momento crítico do ano a duración do tempo de luz ía incrementándose.

“¡A virxe pariu! ¡A luz está renacendo”, gritaban de noite os celebrantes dos ritos do “Natalis” en Siria e Exipto, e sacaban, para que a adorasen, a figura do Sol representada nun neno recén nacido.


Statuette d'Astarte Crédit photographique : (C) RMN / Philipp Bernard Période : civilisation parthe (247 av. J.-C. au 2e siècle ap. J.-C.)

No solsticio de inverno a virxe que paría o 25 de decembro era a Gran Deusa Celestial do Oriente, Astarté nos paises semíticos, identificada polos seus adoradores co Sol invencible, irreductible, triunfante, eterno, por iso a natividade do Sol cae na mesma data que a Igrexa occidental adoptou a comezos do século IV para comemorar o nacemento do Salvador. Mitra tamén se identificou co Sol.

Os primeiros cristianos  non celebraban o nacemento de Cristo, nada contaban os Evanxeos sobre a data, pero pasado un tempo, entre os fieis de oriente,  o seis de xaneiro consolidouse pouco a pouco como o día natividade;  occidente, que se mantiña á marxe do costume oriental, xa a finais do século III, opta polo 25 de decembro.


Naissance de Jésus-Christ Crédit photographique : (C) RMN / Franck Raux Localisation : Paris, MuCEM, Musée des Civilisations de l'Europe et de la Méditerranée


Un escritor sirio cristiano dános a clave desta decisión : a razón pola que as autoridades da Igrexa  adoptan a  data do 25 de decembro reside no costume dos paganos de celebrar ese día o nacemento do Sol, facendo luminarias, símbolo da festividade; os cristianos tamén participaban na cerimonia colectiva  daquel ritual máxico, vivíndoo con toda a súa intensidade.

Esta inclinación pagana preocupoulles tanto ós doutores  da Igrexa que resolveron que o Nadal debía celebrarse o día do ritual das luminarias aproveitando o fervor co que se vivía esa data por parte de crentes e non crentes. Por iso seguen a acenderse fogueiras e fachucos ata o día da epifanía (6 de xaneiro).

Rituais de lume perduran hoxe nas celebracións do Entroido en Laza ou Oimbra (Ourense). Unha mestura das antigas festas saturnais (17-23 de decembro) e a do Sol Invictus.


O ocaso tras Cabo Home. Ría de Vigo. Fot. Juliana Ribeiro

San Agostiño, cando anima os cristianos a non celebrar o día do Sol como tal,  senón no nome de quen o creou, deixa entrever a orixe pagana da festividade. E o propio León o Grande condena a crenza  de celebrar o Nadal polo nacemento do Sol e non pola natividade de Cristo. Distingamos, pois, entre Nadal  e Natividade.

Parece que a Igrexa cristiana levou a celebración do Nadal ó día 25 de decembro co obxecto de transferir a devoción xentil do Sol invencible ó seu Sol fundador e salvador.

As numerosas coincidencias e moi estreitas entre as festas paganas e cristianas, miradas no seu conxunto, permítennos adiviñar o pacto ó que se viu obrigada a Igrexa no momento no que triunfa sobre as relixións rivais.

»  Substance:WordPress   »  Style:Ahren Ahimsa